Khám phá cây "Rối như mớ bòng bong"

Trong thành ngữ Viêt nam có câu: "Rối như mớ bòng bong (thòng bong)" ý nói là thân dây của nó rối rắm chẵng biết đâu mà lần. Đây là đặc điểm nổi bật của loài cây này nó có thể sống ở mọi nơi lớp người ở thập niên 60, 70 thế kỷ 20 về trước đều biết đến cây này. Điều đáng nói trong đấu tranh sinh tồn phải cạnh tranh khốc liệt do sự bùng nổ phát triển lấn chiếm không gian sống của con người nhiều loài bị tuyệt chủng. Nhưng riêng cây bòng bong loài cây có vẻ mềm yếu này lại xem ra chẵng hề hấn gì, nó có thể bị tuyệt diệt ở vùng nầy nhưng lại sinh sôi phát triển mạnh mẻ ở nơi khác. Thể hiện lên một sức sống mạnh mẻ phát triển sinh tồn thành công trong một thế giới tự nhiên đầy thách thức, đặc biệt phải cạnh tranh với chính con người.

Được biết cây bòng bong thuộc họ quyết đặc điểm loài cây dây leo này mọc chằng chịt xoắn xít với nhau. Chúng mọc lên thường dựa vào cây bụi kể cả các loài cây lớn. Đặc biệt các dây leo loài này mọc quấn quít chen chúc ken dày thành mảng thành búi lớn với vô số nhánh dây leo có thể phủ kín cả thân cây chủ. Bởi thế mới có biệt danh "Rối như mớ bòng bong" là vậy. Trong y học dân tộc Việt nam loài cây này từ xưa là một vị thuốc dùng chửa bệnh về thận. Trong kinh nghiêm thời ông cha dùng cây bòng bong này kỳ cọ tắm rửa cho trâu thì da sẻ đen và mượt lên.

Mặc dù chỉ là một loài cây dây leo nhưng lại có thể đem đến cho ta vẻ đẹp quyến rủ riêng  Sự phát triển mạnh mẻ của dây leo bòng bong phủ kín bao bọc lấy các thân cây chủ tạo ra cảnh quan thật ấn tượng. Như thể đi vào chốn bồng lại, hay tưởng như lạc vào với rừng quyết thời tiền sử.

Ấn tượng bòng bong phủ kín cây rừng

 Lớp lá bòng bong phủ dày

Dưới lá là thân dây "Rối như mớ bòng bong" là đây

Bòng bong non

Lê Văn Thưa

Nét đẹp từ hoa quả rau tàu bay

   Người Việt nam thì chắc ai cũng biết đến rau tàu bay cái tên nghe khá là ngộ nghỉnh. Vì sao lại có cái tên này? "Rau" là vì đây là loại cây cho con người một thứ rau ăn; Còn "Tàu bay" là vì hạt của loài cây này lại bay trông như chiếc tàu bay. Trong thời kỳ khó khăn gian khổ đánh Pháp và Mỹ loài rau tàu bay này vốn mọc ngoài tự nhiên đã cung cấp nhiều rau xanh cho bộ đội ta. Nhất là trong thời kỳ chống Pháp có lẻ cái tên "rau tàu bay" là do chính bộ đội ta đặt. Tuy nhiên kể ra mới thấy ngược đời loài cây được gắn cái tên "rau tàu bay" này vốn là loài thực vật thuộc họ cúc được tự nhiên sinh ra đã gót hàng triệu năm nay. Trong lúc con người làm ra máy bay thì đâu mới vài trăm năm gần đây thôi. Đáng ra máy bay mới phải đặt tên theo loài cây đã có từ ngàn xưa biết phát tán hạt bằng cách bay lên trời này mới hợp lẻ.
  Vào mùa hoa những chùm bông trắng tinh chốc chốc lại được làn gió khích lệ nối đuôi nhau bay lên cao. Những chấm trắng lơ lững tha thướt nhẹ nhàng trên không trung khi gần khi xa bay theo làn gió. Thiên nhiên đã tạo ra một vẻ đẹp thật quyến rủ từ hoa quả của loài rau tàu bay. Ngày nay loài cây này vẩn phát triển trong tự nhiên một cách bền vững nhờ cách phát tán hạt hết sức hiệu quả.

Cây rau tàu bay 

Nụ hoa hồng nở ra bông hoa trắng

Mổi hạt đính theo một chùm lông tơ dể dàng

 bay theo gió để phát tán hạt đi thật xa

Lê Văn Thưa

Chụp Macro loài ruồi xanh chân dài

Thế giới ngày nay nhờ vào phát triển kỷ thuật công nghệ mà nhiều sản phẩm tiện ích ra đời trong đó phải kể đến máy ảnh kỷ thuật số. Vâng nhờ đến loại máy ảnh này được tích hợp chế độ chụp Macro mà nhiều loài sinh vật bé xíu trong thế giới tự nhiên bổng nhiên hiện rỏ trên màn hình hay trên các bức ảnh.

   Loài ruồi xanh chân dài này là một sản phẩm của chụp Macro bởi nó rất nhỏ bé. Thân dài chỉ 5mm nhưng chân thì dài đến 8mm có vẻ như đi cà khêu trông khá ngộ nghỉnh. Loài ruồi xanh này chớ nhầm lẩn nó với loài nhặng hay ruồi thường ăn ở bẩn. Mặc dù nhỏ nhưng loài ruồi này có hình dáng trông đẹp mắt đặc biệt nổi bật với mầu xanh biếc. Nó sống bay lượn kiếm mồi ngay trên những lá cây không bao giờ xuống đất.
 Loài rồi xanh này vẩn thường sống ngay trong vườn nhà nhưng vì số lượng không nhiều lại nhỏ bé nên ít người để ý đến. Chụp hình Macro phóng to lên ảnh là cánh để nhìn ngắm thưởng thức loài ruồi đẹp này.

Lê Văn Thưa 

Côn trùng lạ trên đồi cát Quảng bình - Chuồn chuồn râu?

   Khoảng 3 năm trước trong một dịp đi khám phá trên vùng đồi cát tôi bỗng phát hiện ra một loài côn trùng lạ chưa từng thấy nó nhập nhằng giửa bươm bướm và chuồn chuồn.  Gần đây tôi lại may mắn bắt gặp loài vật này một lần nửa, điều quan trọng là có cơ sở để xác định đây có thể là một loài chuồn chuồn. 

Côn trùng dở bướm dở chuồn

  Loài vật râu bướm thân chuồn này phần lớn là giống với chuồn chuồn từ thân hình, cánh , miệng, chân và đuôi. Cái khác cơ bản là trên đầu nó ngất ngưỡng như thể tạo hóa cắm nhầm phải 2 cái râu dài của loài bướm. Còn cách thường đậu đỗ của nó thì chẵng giống ai theo một góc khoảng 45 độ. Điều khác biệt là nó có thể sử dụng 2 cặp cánh ôm vào vật nó đỗ như một thứ chân phụ. Như vậy cánh ngoài để bay như mọi loài côn trùng biết bay khác nó còn biết tận dụng để bám cho chắc hơn khi đậu. Nó có chiều dài từ đầu đến đuôi khoảng 30mm, Râu dài 22mm. Loài vật dở chuồn dở bướm này mới phát hiện thêm một tình tiết quan trọng đó là có cách sinh sản giống như loài chuồn chuồn. Bởi bắt gặp được một con non còn mềm yếu bậu trên thân cây cỏ bên một hồ nước trên đồi cát (giống như loài chuồn chuồn khi con non mới lột xác cũng y như thế). Rất có thể loài vật này cùng họ với chuồn chuồn nhưng khác biệt là có thêm 2 râu dài. Thực ra loài chuồn kim lẩn chuồn ngô cũng có 2 râu nhỏ ít ai để ý đến. Điều này có thể lý giải do loài côn trùng này có số lượng rất ít lại sống trên diện rộng nên vào mùa sinh sản con đực con cái khó có cơ hội gặp nhau. Vậy bằng cách nào để duy trì nòi giống? Đây chính là lý do sinh ra 2 cái râu dài trên đầu nhằm phát và nhận tính hiệu để con đực con cái tìm gặp nhau trong mùa sinh sản.

Loài vật dở bướm dở chuồn này dù là hiếm thấy nhưng chắc rằng không thể là đơn độc trong một địa bàn có thể phân bố ở nhiều vùng miền khác nửa. Mong rằng các nhà chuyên môn, người quan tâm cần tìm tòi phát hiện định dạng loài côn trùng còn bí ấn này góp thêm vào sự đa dạng sinh học..

 kiểu đậu đỗ điển hình cánh cặp vào thân cây

Miệng chuồn, râu bướm

Chuồn ngô, chuồn kim vẩn có râu nhỏ trên đầu

Phát hiện con non bên hồ nước

 Lê Văn Thưa

Bậc thầy đánh lừa của bướm 3 đầu

Bắt gặp được loài bướm này ta mới thấy nực cười. Một cái đầu thường thì bất động còn 2 cái đầu nửa  được gắn trên 2 cách sau thì tỏ ra linh hoạt. Như thể thông báo cho muôn loài khác rằng tôi có những 2 cái đầu đây này.
  Thế giới tự nhiên làm cho ta phải bất ngờ từ một loài bướm nhỏ lại có cách ngụy trang vào hạng bậc thầy. Cái đầu thật thì lẳng lặng hút nhụy hoa còn 2 cái đầu giả ở sau 2 cánh được chấm phá họa tiết giống y cái đầu rồi gắn lên đó mổi đầu 2 cái râu. Vấn đề là những cái râu giả này không phải là thứ cứng nhắc mà nó lợi dụng sức gió đẩy đưa như thể râu con vật đang cử động dò tìm. Thế vẩn chưa đủ khi cảm thấy có con vật nào đó đến gần là 2 cái đầu giả của bướm ta liên tục chuyển động bằng cử động 2 cánh sau. để thông báo cho đối phương rằng cái đầu của tôi ở đây. Tuy nhiên vẩn chưa hết chiêu loài bướm này còn làm cho đối thủ có mắt như mù bằng tạo ra cái "ma trận" sọc vằn trên cánh bướm. Cái này thì đến các nhà tâm lý học cũng phải nể phục cái cách chỉ cần sử dụng hình vẻ để làm rối mắt đánh lừa sự nhìn nhận. Con người cũng bị nhầm cứ gì kẻ thù của loài bướm này là tắc kè và thằn lằn. Chúng đã bị mắc mưu của bướm, lén lút nhằm vào cái đầu miếng mồi ngon để tấn công ai dè chỉ đớp phải cái mẩu cánh! Bướm 3 đầu luôn được thoát thân chỉ có điều đôi khi chịu mất cái đầu giả.
Đây là loài bướm thật gây ấn tượng cái cách đánh lừa kẻ thù chẵng giống ai, một thế giới tự nhiên đầy biến hóa.

Bướm 3 đầu khi xòe cánh và gập cánh

Kẻ thù của loài bướm này là tắc kè và thằn lằn

Một cú đớp chí mạng nhằm vào cái đầu giả

Sọc vằn một kiểu đánh lừa của bướm 

Lê Văn Thưa

   

Cây Rười trên đồi cát Quảng bình

   Năm 2006 tôi gửi bài đăng trên ThienNhien.net: “Cây Rười trên cát trắng miền Trung” http://www.thiennhien.net/2006/12/19/cay-ruoi-tren-cat-trang-mien-trung/  đây là lần đầu tiên loài cây bản địa sống trên cát này được giới thiệu trên báo điện tử rồi lan truyền trên intenet. Đến nay đã 15 năm không ngờ loài cây dường như chỉ có trên đồi cát Quảng bình này đã được nhiều người rất quan tâm.

 

 

Đây là một loài cây được thiên nhiên sinh ra trên vùng đồi cát khắc nghiệt chịu nắng gió, khô hạn và cả ngập úng... Điều ấn tượng nhất là từ bài viết giới thiệu về cây rười này nhiều độc giả chưa hề nhìn thấy trực tiếp loài cây lạ lẩm này đã cảm hứng viết nên những vần thơ. Có đến 3 bài thơ của 3 tác giả viết về cây rười này, xin được chép ra đây bài thơ của bạn Đào Phan Toàn là một lương y một nhà thơ ở Triệu sơn, Thanh hóa:

CÂY RƯỜI - MIỀN TRUNG

Những cây Rười của dải đất miền Trung
Đã phủ xanh trên những triền cát trắng
Bất khuất trước bão giông mưa nắng
Chặn gió cát bay, giử ấm tình người!

Con về quê trong nắng nung người
Gió lào thổi phưng phừng ngọn lửa
Rười liêu xiêu như mẹ cha khắc khổ
Vẩn nở hoa tươi như đón, như chào!

Đất quê mình quằn quại thương đau
Bom đạn xới cày, lắm mưa nhiều nắng
Thắt đáy lưng ong, oằn vai gồng gánh
Lời yêu thương muốn mặn gừng cay!

Những con người như một loài cây
Đốt cháy mình sáng lên niềm kiêu hãnh
Con đi giửa trời miền Trung ngập nắng
Bóng cây Rười che mát suốt đời con!

Đào Phan Toàn

http://daophantoan.blogtiengviet.net/2011/04/18/ca_y_ramar_i_miar_n_trung

 

Còn có 2 bài thơ của 2 bạn khác nửa học tập làm việc ở Nga:

http://www.studentkgu.vn/news/detail/id_1283/sec_2/cat_12/

Đặc biệt từ hình ảnh cây rười trên đồi cát Quảng bình nhiều phóng viên truyền hình từ Hà nội đã tìm về đồi cát trắng Quảng bình để làm phim truyền hình. Như phóng viên Mai Đình Khôi nhóm làm phim của VTC14 đã có nhiều phim trong những năm qua về đồi cát Quảng bình đã được trình chiếu trên truyền hình và còn lưu giử trên Youtube:
   https://www.youtube.com/watch?v=25ADgonb0J4

  https://www.youtube.com/watch?v=__epW1E3xd0... Những bộ phim tài liệu này đã thực sự cung cấp giới thiệu cho độc giả gần xa hình ảnh về loài cây rười về vùng đồi cát trắng Quảng bình.                                    

Tuy nhiên vùng đồi cát ngày nay đang đứng trước những thách thức đó là sự xâm lấn của con người. Con đường quốc lộ 1 mới chạy ngay trên vùng đồi cát là điểm tựa cho mọi dự án đầu tư xây dựng đang hứa hẹn mọc lên. Đây là tính hiệu chẵng lành cho tương lai đồi cát trắng nơi có nguồn nước ngầm cung cấp cho người dân ven đồi cát. Nơi có hệ sinh thái mang tính đặc hữu trên đồi cát nguyên sơ. Nơi cây rười một loài cây bản địa không gian sống của nó nhiều năm qua vốn đã bị thu hẹp nay sẻ còn gặp nhiều thách thức hơn.        

     Một cảnh quan thiên nhiên đồi cát trắng sống cùng một loài cây đã trải qua đấu tranh sinh tồn được tự nhiên sinh ra có sức chịu đựng nắng gió khắc nghiệt đây chính là cây rười. Tương lai về đồi cát và cây rười ven biển Quảng bình có được quan tâm để tồn tại như đã vốn có theo thời gian?

 

Lê Văn Thưa